Iðjuþjálfun og athafnir daglegs lífs

Iðjuþjálfun

 

Iðjuþjálfar aðstoða einstaklinga við að framkvæma þær athafnir sem skipta þá máli að geta. Þeir aðstoða við að finna nýjar aðferðir til að framkvæma mikilvægar athafnir með eða án aðstoða hjálpartækja ef þess þarf sem og að þjálfa einstaklinga í að framkvæma athafnirnar sjálfir með eða án hjálpartækja. Iðjuþjálfar leiðbeina einnig í hvernig hægt er að framkvæma athafnir með orkusparandi vinnuaðferðum td fyrir langveika einstaklinga með litla orku. Í þjónustuferlinu styðjast iðjuþjálfar við skjólstæðingsmiðaða nálgun þar sem ferlið er ákveðið í samvinnu við einstaklinginn með valdeflandi og lausnamiðaðri sýn og getur tengst velferðartækni. Iðjuþjálfar meta aðstæður heima, í skólanum eða í vinnunni til að tryggja að einstaklingar upplifi vellíðan í líkama, andlega eða félagslega eftir því sem við á. Iðjuþjálfar leggja áherslu á að einstaklingar hafi tækifæri á að taka virkan þátt í samfélaginu út frá þeirra getusviði með það í huga að þeir upplifi að þeir séu besta útgáfan af sjálfum sér hverju sinni og um leið lífsgæði.

 

Í fræðum iðjuþjálfunar er horft á einstaklinginn sem iðkanda og því mikilvægt í störfum iðjuþjálfa að allir fái tækifæri á að stunda þær athafnir sem þeir kjósa því athöfn getur líka haft mögulegt lækningagildi, bæði andlega og líkamlega, þar sem hún gefi lífinu gildi og lífsfyllingu. Hver og ein persóna mótast út frá sínum líkamlegum, sálfélagslegum og vitrænum eiginleikum sem og persónuleika. Persónan þroskast og breytist með aukinni þekkingu, reynslu og í gegnum þau verkefni og þær athafnir sem hún tekst á við á lífsleiðinni. Það er einstaklingsbundið hversu mikla hæfni persónan hefur á hverju sviði og eru gen, uppvöxtur, umhverfi, athafnir og hlutverk sem hafa áhrif þar á.

 

Sjálfræði (e. autonomy) er hverri manneskju mikilvægt, það að ráða sér sjálf og vera laus undan yfirráðum annarra. Þrátt fyrir að hafa fullt sjálfræði hefur einstaklingurinn aldrei það frelsi að geta ráðið aðstæðum sín um fyllilega, þar sem samfélagið byggist á ákveðnum lögum og reglum sem öllum ber að fara eftir sem í því búa. Það að vera sjálfráða er að hafa tækifæri til að hegða sér og framkvæma athafnir út frá óskum, viðhorfum og venjum hvers einstaklings út frá þeirri félagsmótun sem hann hefur fengið með hliðsjón af þeim viðhorfum og viðmiðum sem mynda það samfélag sem hann býr í.

 

Til þess að geta nýtt sér frelsi sitt til fulls þarf einstaklingurinn að hafa þá færni (e. competence) að geta skilið aðstæður sínar og lagt mat á þær út frá þeim upplýsingum sem hann hefur. Fyrir aldraða hefur skert færni og skortur á upplýsingum mikil áhrif á sjálfsímynd þeirra svo og það hvernig þeir upplifa sjálfræði og sjálfstæði (e. independence), að vera sjálfbjarga og geta athafnað sig án aðstoðar. Skert færni einstaklings getur dregið úr sjálfræði hans þar sem sjálfræðið tengist þeim þáttum sem mynda persónuna, og því er hægt að horfa á sjálfræði út frá líkamlegri færni einstaklingsins, andlegri eða vitsmunalegri getu svo og félagslegri færni. Það eru því margir þættir sem eru með til að ákvarða upplifun einstaklingsins af sjálfræði.